STORCZYKI POLSKIE

Storczyki Polskie (blog w budowie) :-)

Wszystkie storczyki dziko rosnące są objęte całkowitą ochroną, nie wolno ich zrywać, deptać i przenosić. Są bardzo wrażliwe na zmiany w ich otoczeniu i dlatego w wielu miejscach zanikają. Trudno im pojawić się w nowym miejscu, bo ich nasiona są bardzo małe (wielkości pyłku kwiatowego) i nie zawierają substancji zapasowych, i do tego każdy gatunek jest uzależniony od jednego gatunku grzyba w glebie. Jest to niezbędny warunek kiełkowania nasion. Od spadnięcia nasienia na podłoże do pojawienia się storczyka upływa, zależnie od gatunku, od 5 do 11 lat! Jak widać, cykl rozwojowy tych pięknych i ciekawych roślin jest długi, więc mogą one zaginąć na danym terenie, zanim wypuszczą liście! Z powodu niesprzyjających warunków w danym roku przesypiają sezon lub wypuszczają tylko liście, asymilują i gromadzą zapasy w bulwach lub kłączach na następny rok. Hodowanie w ogrodzie wymaga dużej znajomości ich biologii i dużo cierpliwości. Ja wolę tropić je, podziwiać i fotografować. Czego innym miłośnikom przyrody życzę :-). Wszystkie storczyki tworzą rząd Storczykowce (Orchidales), który dzieli się na dwie rodziny: Obuwikowate (Cypripediaceae) i Storczykowate (Orchidaceae). Przeważająca większość storczyków europejskich, to Storczykowate. Z kilku gatunków europejskich Obuwikowatych w Polsce występuje tylko jeden - Obuwik pospolity (Cypripedium calceolus) dzisiaj duża rzadkość. Pospolitość pozostała w nazwie. ;-) W Polsce jest obecnie ok. 40 gatunków storczyków ale jeszcze w I połowie XX wieku było ich ok. 50. Przyczyn wymierania storczyków jest wiele: więcej spalin, dymów, pyłów, śmieci, intensywne uprawy, osuszanie terenów pod zabudowę i inne.. Storczykowace są młodym ewolucyjnie rzędem roślin w porównaniu z innymi. Cały czas są w okresie jakby przebudowy - ustalania się gatunków. Z tym wiąże się zjawisko powstawania płodnych mieszańców nawet pomiędzy odległymi gatunkami (z różnych rodzajów) np.: skrzyżowanie Storczyka błotnego i Gółki wonnej (Orchis palustris x Gymnadenia odoratissima). Storczykowce nie wytworzyły jeszcze barier międzygatunkowych.

Niektóre mieszańce szybko giną, zapewne z powodu cech, które nie pozwalają im przeżyć w danym otoczeniu. Przeżywające taką próbę są tzw. mieszańcami utrwalonymi. Po dłuższym czasie i po badaniach genetycznych można uznać je za nowy gatunek. Bywają też mieszańce wewnątrzgatunkowe, czyli krzyżówki dwóch podgatunków np. : Kukułka plamista x Kukułka Fuchsa; Kukułka krwista (forma podst.) x Kukułka krwista podgat. ochroleuca. Bywaja również mieszańce gatunków z tego samego rodzaju np. : Kukułka plamista x Kukułka szerokolistna; Kukułka krwista x Kukułka szerokolistna.

 Wszystkie storczyki europejskie są naziemne, przeciwnie do egzotycznych, których większość żyje na drzewach.

Kilka ciekawostek

Pierwotnie u wszystkich storczyków kwiaty były odwrócone jakby "do góry nogami", tzn. warżka była u góry. Obecnie u znacznej większości gatunków kwiaty są obrócone warżką do dołu. Na początku młode kwiatki są w pozycji pierwotnej lub obrócone o 90 st., w pełni rozwinięte są w pozycji - warżka na dole, lub zbliżonej. Przyjrzyjcie się kwiatom Storzana bezlistnego, kwiaty pozostają w pozycji pierwotnej (warżka u góry).

W Australii występuje jedyny gatunek storczyka, który rozwija się i żyje cały czas pod ziemią, współżyje z mrówkami, przez nie jest zapylany, i one roznoszą jego nasiona.

Obuwiki mają warżkę przypominającą kształtem bucik. To pułapka dla owadów, która zmusza je do poszukiwania wyjścia. Gdy je znajdą, zabierają na sobie pyłkowiny.

Obuwik pospolity - Cypripedium calceolus

Rośnie w prześwietlonych lasach liściastych, na glebach żyznych. Występuje na Kaszubach, Ziemi Dobrzyńskiej, Warmi, Mazurach, Suwalsczyźnie, Małopolsce, Roztoczu, Sudetach, na stanowiskach rozproszonych. Zakwita w końcu maja. Chętnie odwiedzany przez pszczoły. Jest gatunkiem praktycznie niezmiennym. Wys. 20 - 60 cm.

Warżki storczyków z rodzaju Ophrys to imitacje kształtów, barw i rysunków odwłoków samic różnych gatunków much i żądłówek. Każdy z gatunków Ophrys wabi tylko samce jednego gatunku. Bardzo przemyślne, ale jest minus tego rozwiązania - gdy dany gatunek owada na danym obszarze wyginie, to i ten storczyk może wyginąć! W Polsce mamy tylko jeden gatunek z tego rodzaju - Dwulistnik muszy (Ophrys musciphera (insectiphera)). Rośnie tylko w Karpatach na glebach nawapiennych

Wśród naszych storczyków jest kilka gatunków pasożytniczych:

1.Gnieźnik leśny (Neottia nidus-avis), występuje w całej Polsce.

2.Storzan bezlistny (Epipogium aphyllum), rozsiany wyspowo w Polsce, m. in. na Kaszubach, w Sudetach, w Tatrach, na Wyżynie Krakowsko-Częstochowskiej.

3.Kruszczyk siny (Epipactis purpurata), występuje wyspowo na Mazurach i Dolnym Śląsku, liczniej w Karpatach (bez Tatr).

Pasożytują one na korzeniach drzew,nie posiadają chlorofilu, więc nie asymilują.

Gnieźnik leśny - Neottia nidus-avis

Rośnie głównie w lasach bukowych, rzadziej w grądach. Kwitnie w czerwcu. Jest gatunkiem samozapylającym się. Wys. 20 - 60 cm.

 „Wykluwające się” Gnieźniki leśne

Storzan bezlistny - Epipogium aphyllum

Rośnie w lasach bukowych i szpilkowych. Zakwita w lipcu lub sierpniu. Rozprzestrzenia się w terenie dzięki kłączom i każdego roku pojawia się w innym miejscu odległym od poprzedniego o 100-200 m., czym sprawia kłopoty niewiedzącym o tym przyrodnikom. Jest dalekim kuzynem znanej wszystkim wanilii. Jego kwiaty też pachną wanilią i są bardzo chętnie odwiedzane przez owady. Wys. 5 - 30 cm.

Gółka długoostrogowa - Gymnadenia conopsea

Występuje w całej Polsce wyspowo, w Sudetach i Karpatach liczniej.Kwitnie od czerwca do końca lipca. Kwiaty delikatnie i przyjemnie pachną. Wys. 20 - 80 cm.

Jej krewniaczka Gółka wonna (Gymnadenia odoratissima) wydziela mocny i słodkawy zapach i stąd wzięła się jej nazwa.

Odmiana gęstokwiatowa w rezerwacie Biała Woda w Pieninach (Gymnadenia conopsea var. densiflora)

 I jej kwiatostan

 Odmiana z kwiatostanem rozproszonym z Gorców

Kukułka bałtycka - Dactylorhiza maialis ssp. baltica

Występuje tylko na Pomorzu,Mazurach i Suwalszczyźnie, bo jest związana z klimatem i środowiskiem przymorskim. Rośnie na łąkach wilgotnych, podmokłych i w zaroślach.Jest podgatunkiem Kukułki szerokolistnej i dość zmiennym. Kwitnie w drugiej połowie maja i pierwszej połowie czerwca. Wys. 20 - 90 cm.

Forma najczęściej spotykana

 Rzadziej spotykany okaz mocno ubarwiony

I zbliżenie

Kukułka szerokolistna - Dactylorhiza maialis ssp. maialis

Występuje na całym obszarze Polski. Rośnie na łąkach podmokłych i wilgotnych lub okresowo podmokłych. Kwitnie w maju i pierwszej połowie czerwca. Gatunek zmienny. Wys. 20 - 90 (110) cm.

Forma najczęściej spotykana

Okazy bez plamek na liściach

Okaz mocno ubarwiony

Okaz mocno ubarwiony

 Duże i masywne okazy z Gorców

I kwiatostan

 Bardzo jasny okaz też z Gorców




Dorodny okaz z Łotwy

Kukułka Fuchsa - Dactylorhiza maculata ssp. Fuchsii

Występuje licznie na Kaszubach, Mazurach, Podlasiu i na południu Polski, w środkowym pasie wyspowo. Rośnie w wilgotnych zaroślach, olsach i łęgach. Jest to podgatunek Kukułki plamistej o dużej zmienności.Zakwita w drugiej połowie czerwca i w lipcu. Wys. 20 - 100 cm.

W Łęgu Swelińskim, ok. Sopotu

W zaroślach zdziczałego chmielu



W olsie jesionowo-osikowym

 Północnoeuropejska odm. tzw. skandynawska znaleziona w Łotwie.

W Łęgu Swelińskim, ok. Sopotu.

Kukułka plamista - Dactylorhiza maculata ssp. maculata

Zasięg występowania taki sam, jak Kukułki Fuchsa. Rośnie na łąkach i w luźnych zaroślach. Gatunek bardzo zmienny. Zakwita w drugiej połowie czerwca i w lipcu. Wys. 20 - 100 cm.



Kukułki plamiste w Pieninach

I kwiatostan

Na leśnej polanie

Kwiatostan

Na kośnej łące

Uratowane przeze mnie, rozjechane przez pojazd rolniczy, okazy na kośnej łące ;-)

I ich piękne kwiaty

Kukułka krwista - Dactylorhiza incarnata

Występuje w całej północnej połowie Polski, na lubelszczyźnie i w środkowej Małopolsce. Rośnie na podmokłych lub okresowo podmokłych łąkach i torfowiskach o podłożu wapiennym. Kwitnie w czerwcu i lipcu. Ma kilka odmian: typowa (pierwsza fotografia), odm. wielkolistna, odm. biaława i równie rzadka odm. żółtawa. Wys. 20 - 100 cm.

Odmiana podstawowa

Odmiana wielkolistna - Dact. incarnata var. grandifolia

 Rzadko spotykana odmiana biaława - Dact. incarnata var. albida

I jej kwiatostan

Bardzo rzadka odmiana żółtawa (Dactylorhiza incarnata var. ochroleuca)

Kukułka zaniedbana - Dactylorhiza praetermissa

Jest gatunkiem atlantyckim. To u nas rzadkość - występuje tylko na Kaszubach! Pojawiła się w Polsce przypuszczalnie z powodu ocieplenia klimatu.Rośnie na żyznych podmokłych łąkach. Jest utrwalonym mieszańcem Kukułek krwistej i plamistej!Kwitnie na przełomie czerwca i lipca. Gatunek mało zmienny. Wys. 20 - 80 cm.

Kruszczyk rdzawo-czerwony - Epipactis atrorubens

Występuje głównie w północnej Polsce, w Tatrach i Pieninach, w środkowym pasie kraju wyspowo. Rośnie w lasach, zaroślach, na piarżyskach i wydmach. Kwitnie w końcu czerwca i lipcu. Gatunek mało zmienny. Wys. 20 - 80 cm.

 Na nadmorskiej wydmie






Ten gatunek i Kruszczyk szerokolistny często są atakowane przez mszyce

Kruszczyk szerokolistny - Epipactis helleborine

Występuje na całym obszarze Polski. Rośnie w różnych środowiskach: lasy liściaste, szpilkowe, mieszane; łąki; nadmorskie wydmy; brzegi rowów z wodą; kamieniołomy; wyrobiska piachu. Jest gatunkiem dość zmiennym. Kwitnie od końca czerwca do końca sierpnia. Wys. 20 - 100 (110) cm.

Ciekawostka: w rodzaju Epipactis jest gatunek Kruszczyk mylny (Epipactis confusa). Jego kwiaty wydzielają dość mocno pachnący nektar, który zawiera substancję odurzającą. Przyczynia się ona do dłuższego pobytu owada na kwiecie, co zwiększa szansę pobrania pyłkowin.

 Odmiana typowa

Kwiaty rzadszej odmiany zielonawej ( Epip. helleborine var. viridis)

Kruszczyk błotny - Epipactis palustris

Występuje w całej Polsce. Rośnie na podmokłych łąkach, torfowiskach i brzegach rowów. Kwitnie od końca czerwca do końca lipca. Gatunek mało zmienny. Wys. 15 - 70 (80) cm.

Na podmokłej łące w towarzystwie Kukułek bałtyckich

Listera jajowata - Listera ovata

Występuje w całym kraju. Rośnie na nawapiennych wilgotnych łąkach, w łęgach olchowych, osikowych. Kwitnie od końca maja do początku lipca. Gatunek mało zmienny. Wys. 20 - 80 cm.



Młodziudka Listera jajowata




W wieku młodzieżowym







Ma niepozorne zielonawe kwiatki. Dopiero przy dużym zbliżeniu można zobaczyć ich kształt i fakturę.

Tajęża jednostronna - Goodgyera repens

Jednostronna, bo ma kwiaty skierowane w jedną stronę. Rozproszona wyspowo po całej Polsce, częstsza na północy i w górach. Rośnie w lasach szpilkowych. Liście są zimotrwałe! Kwitnie w lipcu i sierpniu. Wys. 10 - 30 (40) cm.



Odmiana częściej spotykana

 Odmiana gęstokwiatowa (Goodyera repens var. densiflora)

 

I jej kwiatostan

Podkolan biały - Platanthera bifolia

Występuje w całej Polsce. Rośnie w lasach i na łąkach, można go spotkać na wrzosowiskach. Kwitnie od końca maja do połowy sierpnia. Gatunek mało zmienny. Kwiaty wydzielają delikatny i przyjemny, słodkawy zapach. Wys. 20 - 70 (90) cm.



Na polanie

Ozorka zielona - Coeloglossum viride

Występuje licznie na Mazurach, Dolnym Śląsku, w Sudetach i Karpatach. Na pozostałych terenach wyspowo. Rośnie na łąkach i w zaroślach. Zakwita w okresie od końca maja do lipca. Ma dwie odmiany - o kwiatach zielonawych i rzadszą z kwiatami podbarwionymi purpurą . Wys. 15 - 35 (50) cm.

Storczyca kulista - Traunsteinera globosa

Występuje w Karpatach i Ojcowskim Parku Narodowym. Rośnie na łąkach nawapiennych. Zakwita w okresie od końca maja do lipca.Gatunek mało zmienny. Wys. 20 - 70 (90) cm.

 
Okaz z Pienin

A to cały kwiatostan



Mieszańce międzygatunkowe i wewnątrzgatunkowe

Mieszaniec Kukułki szerokolistnej i krwistej


I jego kwiatostan

Mieszaniec wewnątrzgatunkowy Kukułki szerokolistnej

Mieszaniec wewnątrzgatunkowy Kukułki szerokolistnej




Mieszaniec Kukułek - szerokolistnej i plamistej