Społeczność
blog.ekologia.pl   Blogerzy   orkro   CO NIECO O MOTYLACH
Kategorie
4

CO NIECO O MOTYLACH

 

CO NIECO O MOTYLACH

 

Rozpoznawanie płci

Nie zawsze po rysunku (wzorze) na skrzydłach można rozpoznać płeć. U wielu gatunków motyli obydwie płcie są jednakowo ubarwione i mają jednakowy rysunek na skrzydłach. Samicę można rozpoznać dzięki wyraźnie grubszemu odwłokowi, który w czasie zalotów wygina do góry. U niektórych gatunków samce mają pierzaste czułki, co wydatnie zwiększa możliwość wyczucia feromonów rozsiewanych przez samice. Dzięki niezwykłej czułości i precyzji narządu powonienia samce są wstanie wyczuć obecność samicy z odległości kilku kilometrów! I podążają wytrwale na spotkanie. U Karłątków (Powszelatkowate - Hesperidae) samice mają pasemka zapachowe na pierwszej parze skrzydeł. U Pawiego oczka, Pazia królowej i innych Rusałkowatych (Nymphalideae) samice są mocniej ubarwione niż samce. U niektórych Modraszkowatych (Lycaenideae) samice są ładniej ubarwione od samców! Motyle tak jak i inne owady widzą promienie UV. Dzięki temu samice mogą lepiej ocenić barwy na skrzydłach samców i wybrać tego w lepszej kondycji.

 

 

Podział na nocne i dzienne

No z tym podziałem to jest kłopot, bo wiele gatunków ciem jest aktywnych w dzień, np.: niektóre Zawisaki (Sphyngideae) - fruczaki. Są gatunki aktywne tylko w porze zmierzchu i to może być mylące. Są gatunki dzienne o pokroju ćmy np.: Karłątki (Powszelatkowate),  kilka gatunków z rodziny Miernikowcowatych (Geometridae).

 

Rozpoznawanie gatunków w obrębie rodziny

Wiele Miernikowców jest wzajemnie podobnych, więc przyrodnicy amatorzy mają problem z właściwym rozpoznaniem. Niedość, że są małe różnice między gatunkami, to jeszcze zdarza się zmienność osobnicza w jednym gatunku. Różnią się te motyle bardzo drobnymi detalami rysunku, rozmieszczeniem włosków na brzegach skrzydeł, budową narządów płciowych itp. itd.

To samo dotyczy Kraśników, których w Polsce jest kilkanaście gatunków.

Na szczęście u Modraszków spodnia strona skrzydeł jest typowa dla określonego gatunku i dzięki temu można uniknąć pomyłki, gdy spotkamy motyle o podobnej wierzchniej stronie skrzydeł.

 

Przystosowania ochronne i obronne

Wiele gatunków ma różne techniki służące ochronie przed wykryciem, czy atakiem. Mało znane motyle, przezierniki, mają stosunkowo nieduże skrzydła częściowo przezroczyste i odwłoki w czarne i żółte paski, co upodabnie je do żądłówek. Rodzaje ciem z rodziny Sówkowatych: wstęgówki i niektóre rolnice, mają na drugiej parze skrzydeł czerwone, purpurowe lub jaskrawo żółte paski przeplatane z czarnymi. Wiele gatunków Niedźwiedziówek, ma na drugiej parze skrzydeł, na czerwonym lub pomarańczowym tle, okrągławe czarne lub brunatne plamki. Atakowane przez ptaka rozchylają pierwszą parę skrzydeł i tym kontrastowym rysunkiem dezorientują wroga. Zbrojówka z rodziny Notodontidae po złożeniu skrzydeł przypomina kształtem i barwami krótki patyczek. Gąsienice większości miernikowców są zielone lub szarawo-brunatne. W chwili zagrożenia unoszą ciało, utrzymując się dwiema tylnymi parami odnóży i udają zieloną gałązkę lub suchy patyczek.

 

Inne ciekawostki

Skąd się wzięła nazwa Miernikowcowate (Geometrideae)? Gąsienice z tej rodziny mają odnóża tylko na początku i na końcu ciała, z przodu trzy pary i z tyłu - dwie. W związku z tym poruszają się dość nietypowo - unoszą i podciągają do przodu tylną część ciała wyginając się w pałąk, potem unoszą przód i przenoszą go do przodu, i znowu przesuwają tył, potem przód itd., tak jakby odmierzały odległość i stąd ta nazwa.

 

Zawisakowate (Sphyngideae) poruszają się i pobierają pokarm podobnie jak kolibry. Mają bardzo długie ssawki, i tak samo, jak kolibry zawisają w powietrzu podczas spijania nektaru. U kolibrów i u zawisaków długość dzioba/ssawki jest związana z głębokością kielichów kwiatów, z których pobierają nektar. Jeden gatunek motyla nie "obsługuje" wszystkich gatunków kwiatów.

 

Kratnik z rodziny Rusałkowatych wydaje w roku dwa pokolenia, które różnią się między sobą wielkością i ubarwieniem. Pokolenie pierwsze (wiosenne) pochodzi z poczwarek jesiennych, które przezimowały. Drugie pokolenie (letnie) pochodzi z poczwarek zrodzonych przez pokolenie wiosenne. Osobniki pierwszego pokolenia są bogaciej ubarwione. Drugie pokolenie ma ubarwienie skromniejsze, ale osobniki są wyraźnie większe. Ale, żeby nie było za prosto, to zdarzają się formy pośrednie! Otóż, w przypadku chłodnej wiosny i chłodnego lata, drugie pokolenie może mieć barwy i rysunek będący mieszanką ubarwienia obu pokoleń. I zależnie od tej chłodności  różny jest udział elementów ubarwienia bliższy pierwszemu lub drugiemu pokoleniu.

 

Gąsienice kilku gatunków Modraszkowatych (Lycaenideae) po osiągnięciu dojrzałości, przed przemianą w poczwarkę, schodzą do mrowisk, aby tam jako poczwarka przezimować. Mrówki nie czynią im krzywdy dzięki ciekawemu przystosowaniu ochronnemu tych intruzów. Dzięki gruczołom na skórze gąsienice wytwarzają lepką ciecz, która zawiera substancję neutralizująca mrówki i jako wabik cukry. I tak gąsienica staje się pełnoprawnym i chętnie widzianym gościem. Z polskich gatunków takie możliwości mają: M. alkon, M. telejus, M. nausitous, M. arion i M. idas.

 

U naszych Modraszkowatych ładniejsze od samców są samice gatunków: Pazik brzozowiec, Czerwończyk żarek, Modraszek artakserkses. Samica i samiec Modraszka ariona są jednakowo ubarwione, mają takie same plamki i są tej samej wielkości. Tylko fachowcy (zawodowi motylarze) są w stanie rozpoznać płeć.

 

Ładniej od samców ubarwione są samice rodzaju Oczennice z rodziny Rusałkowatych m. in. : Skalnik driada, S. semele, S. statilinus, Przestrojnik jurtina, Przestrojnik likaon.

 

Nietypowy jak na Oczennice wzór na wierzchniej stronie skrzydeł ma Polowiec szachownica (Melanargia galathea) - na białym lub kremowym tle rozrzucone są brunatne plamy zbliżone kształtem do prostokątów. Taki wzór kojarzy się z szachownicą. Są dwie odmiany barwne samców - z tłem kremowo-żółtym i białym. Samice mają tło tylko kremowe.

 

Ciąg dalszy nastąpi


Samice wielu gatunków, gdy są już zapłodnione, bronią się przed namolnymi adoratorami składając skrzydła, aby ich zniechęcić ;-).

.

Ten wpis czytano 5922 razy.
Ciekawy wpis tylko szkoda ze brak fotek czy gifów w blogu nie ma limitów przy wklejaniu fot -itd
.Kamil - Piątek, 07 Październik 2011 20:31
Niełatwo wzbogacić fotografiami, bo serwer tegoż portalu dopuszcza jedną na dzień. No chyba, że są jakieś inne możliwości, o których nie wiem. Proszę o podpowiedź, jeśli.... ;-)
Waldemar - Niedziela, 02 Październik 2011 22:22
Aż prosi się, by artykuł był okraszony fotografiami.
Rege - Sobota, 01 Październik 2011 22:18
bardzo ciekawy artykuł czekam na ciąg dalszy pozdrawiam z motylami jest dość ciężko o dobre rozpoznanie i żeby się nie pomylić pozdrawiam:)))
Danuta - Czwartek, 22 Wrzesień 2011 23:25